Nghề Pháp chế, Tài liệu, tin tức, Thông tin, kiến thức

Giải mã câu hỏi phỏng vấn pháp chế doanh nghiệp (Phần 4): Nhóm câu hỏi về xử lý rủi ro và trách nhiệm

Giải mã câu hỏi phỏng vấn Pháp chế Doanh nghiệp (Phần 4): Nhóm câu hỏi về xử lý rủi ro và trách nhiệm

Nguồn: Bài viết do đội ngũ giảng viên LVA – LeVu Law Academy biên soạn, dựa trên kinh nghiệm đào tạo và thực chiến pháp lý.

Nhà tuyển dụng không sợ ứng viên từng gặp rủi ro. Họ sợ ứng viên chưa từng thực sự chịu trách nhiệm.

Sau ba phần đầu giải mã nhóm câu hỏi sàng lọc tư duy nghề, mức độ va chạm thực tế và cách vận hành, xử lý quan hệ lao động, phần 4 bước sang câu hỏi phỏng vấn pháp chế xử lý rủi ro và trách nhiệm — nhóm câu hỏi khiến nhiều ứng viên pháp chế doanh nghiệp lúng túng nhất, vì nhà tuyển dụng không hỏi về kiến thức mà hỏi về cách bạn từng đối mặt với rủi ro thực tế.

Đến một giai đoạn nhất định của buổi phỏng vấn, câu chuyện thường rẽ khỏi hợp đồng, lao động hay những đầu việc quen thuộc bạn đã từng làm. Nhà tuyển dụng bắt đầu hỏi sang những tình huống không diễn ra đúng như kế hoạch — nơi rủi ro thực sự xuất hiện.

  • “Bạn đã từng gặp rủi ro pháp lý nào chưa?”
  • “Có khi nào ý kiến của bạn không được chấp nhận không?”
  • “Nếu một vấn đề tương tự xảy ra lần nữa, bạn sẽ làm gì khác?”

Đây cũng là nhóm câu hỏi khiến nhiều ứng viên mất tự tin nhất, vì phản xạ đầu tiên thường là cố chứng minh mình chưa từng gặp sai sót hay để xảy ra rủi ro nào. Nhưng trong mắt nhà tuyển dụng, đó chưa hẳn là tín hiệu tích cực. Nếu đã làm pháp chế đủ lâu, gần như không ai dám khẳng định mình chưa từng gặp một tình huống phát sinh: một hợp đồng có điều khoản chưa chặt dẫn đến tranh chấp công nợ, một quy trình nội bộ thiếu bước kiểm soát khiến doanh nghiệp phải xử lý khiếu nại, hay một giao dịch phát sinh ngoài dự kiến. Tất cả đều là những tình huống rất bình thường trong quá trình vận hành của doanh nghiệp.

Về bản chất, phần lớn những rủi ro này đều xoay quanh nghĩa vụ hợp đồng và trách nhiệm bồi thường thiệt hại được quy định tại Điều 13 và Điều 360 Bộ luật Dân sự 2015, nên khả năng nhận diện đúng loại rủi ro theo khung pháp lý này cũng là một tiêu chí nhà tuyển dụng ngầm đánh giá.

Điều tạo nên khác biệt không phải việc rủi ro có xảy ra hay không, mà là cách người làm pháp chế nhìn nhận và xử lý rủi ro đó.

1. “Bạn đã từng gặp rủi ro pháp lý nào chưa?”

Câu hỏi này không nhằm để bạn kể về thất bại của mình, mà để nhà tuyển dụng biết bạn có đủ gần công việc để nhìn thấy rủi ro hay không.

Nếu câu trả lời chỉ dừng ở việc “em chưa từng gặp”, người phỏng vấn rất khó đánh giá mức độ va chạm thực tế của bạn. Một câu trả lời thuyết phục hơn nhiều là chia sẻ một tình huống cụ thể: rủi ro phát sinh vì sao, doanh nghiệp đã xử lý như thế nào, và bản thân bạn rút ra điều gì sau sự việc đó.

Ở góc độ tuyển dụng, một người từng va chạm với rủi ro nhưng biết nhìn lại vẫn đáng tin hơn một người luôn khẳng định mọi việc mình làm đều hoàn hảo.

2. “Có khi nào ý kiến pháp lý của bạn không được chấp nhận không?”

Câu hỏi này phản ánh rất rõ cách bạn hiểu vai trò của pháp chế trong doanh nghiệp.

Nhiều người mới vào nghề vẫn nghĩ nhiệm vụ của pháp chế là đưa ra ý kiến đúng và doanh nghiệp sẽ làm theo, nhưng thực tế không diễn ra như vậy. Có những thời điểm kinh doanh cần chốt giao dịch rất nhanh, có những quyết định mà doanh nghiệp chấp nhận một mức độ rủi ro nhất định để đổi lấy cơ hội, và cũng có những trường hợp ban lãnh đạo chọn một phương án khác với khuyến nghị của pháp chế. Nếu nhìn mọi việc theo tư duy “đúng hoặc sai”, rất dễ rơi vào tâm lý cho rằng pháp chế phải thắng trong mọi cuộc tranh luận.

Nhưng pháp chế không phải là người ra quyết định cuối cùng. Trách nhiệm của pháp chế là giúp doanh nghiệp hiểu rõ rủi ro, phân tích hệ quả của từng phương án, và đưa ra ý kiến chuyên môn đầy đủ để người có thẩm quyền cân nhắc trước khi quyết định.

Hiểu được ranh giới này là dấu hiệu của một người đã thực sự làm pháp chế trong môi trường doanh nghiệp.

3. “Bạn làm gì để hạn chế cùng một rủi ro lặp lại?”

Đây là câu hỏi thường chỉ xuất hiện khi nhà tuyển dụng muốn đánh giá ứng viên ở cấp độ cao hơn.

Bởi xử lý một sự cố chỉ giải quyết được vấn đề trước mắt. Điều doanh nghiệp thực sự quan tâm là sau sự cố đó, hệ thống có thay đổi hay không: một hợp đồng phát sinh tranh chấp vì điều khoản chưa rõ thì lần sau biểu mẫu có được điều chỉnh không? Một vụ việc lao động xảy ra do quy trình chưa đầy đủ thì quy trình có được cập nhật không? Một giao dịch ký vượt thẩm quyền thì cơ chế kiểm soát nội bộ có được bổ sung không?

Những câu hỏi này cho thấy nhà tuyển dụng không chỉ tìm người biết xử lý từng vụ việc riêng lẻ, mà tìm người có khả năng biến kinh nghiệm thành bài học, và bài học thành hệ thống — đó cũng chính là điểm khác biệt giữa người xử lý công việc và người có tư duy quản trị.

Nhóm Zalo Cộng đồng pháp chế: Tham gia nhóm để thảo luận và cập nhật tài liệu mới nhất

Điều nhà tuyển dụng thực sự muốn đánh giá

Tựu trung, nhóm câu hỏi về rủi ro và trách nhiệm không nhằm tìm ra ứng viên chưa từng mắc sai sót, mà để nhìn cách ứng viên phản ứng khi sai sót xảy ra.

Bạn có nhận diện được nguyên nhân không? Bạn có dám chịu trách nhiệm với phần việc của mình không? Bạn có biết cách giảm khả năng lặp lại của cùng một rủi ro không?

Trong công việc pháp chế, năng lực không được đo bằng số lần bạn gặp rủi ro, mà được đo bằng việc sau mỗi rủi ro, doanh nghiệp học được điều gì và hệ thống vận hành thay đổi ra sao.

Đó cũng là lý do những câu hỏi về rủi ro thường xuất hiện ở nửa sau buổi phỏng vấn, khi nhà tuyển dụng không còn đánh giá kiến thức hay kinh nghiệm nữa, mà đang đánh giá mức độ trưởng thành của một người làm pháp chế.

Ví dụ trả lời mẫu: Xử lý rủi ro hợp đồng có giá trị lớn

Để hình dung rõ hơn một câu trả lời tốt cho câu hỏi phỏng vấn pháp chế xử lý rủi ro trông như thế nào, dưới đây là một ví dụ dựa trên tình huống thường gặp: hợp đồng chuyển nhượng cổ phần có giá trị lớn với đối tác nước ngoài.

  • Bối cảnh: “Trong hợp đồng chuyển nhượng cổ phần trị giá khoảng 15 tỷ đồng, ở giai đoạn rà soát cuối cùng trước khi ký, em phát hiện điều khoản bồi thường thiệt hại trong bản dự thảo do đối tác soạn chỉ giới hạn trách nhiệm của bên bán ở mức 5% giá trị hợp đồng, trong khi nghĩa vụ thuế tồn đọng của công ty mục tiêu chưa được làm rõ.”
  • Hành động: “Em đánh giá đây là rủi ro tài chính đáng kể nếu phát sinh khiếu nại thuế sau giao dịch, nên đã trao đổi trực tiếp với ban lãnh đạo, đề xuất giữ nguyên mức giới hạn bồi thường cho các nghĩa vụ thông thường, nhưng bổ sung một điều khoản riêng cho rủi ro thuế, không bị giới hạn bởi mức trần 5%. Em cũng chuẩn bị sẵn phân tích so sánh — nếu không có điều khoản này, công ty có thể chịu thiệt hại ước tính 1-2 tỷ đồng trong trường hợp xấu nhất.”
  • Kết quả: “Ban đầu đối tác không đồng ý, cho rằng điều khoản này làm chậm tiến độ ký kết. Em đã đề xuất một phương án trung gian: giới hạn thời hạn khiếu nại thuế trong 24 tháng thay vì để mở, giúp đối tác chấp nhận được trong khi vẫn bảo vệ được quyền lợi công ty. Hợp đồng được ký đúng tiến độ, và 8 tháng sau, khi cơ quan thuế thực sự truy thu một khoản phát sinh từ giai đoạn trước giao dịch, công ty đã dùng đúng điều khoản này để yêu cầu bồi hoàn.”

Điều khiến câu trả lời này hiệu quả không phải vì tình huống kịch tính, mà vì nó thể hiện đủ ba yếu tố nhà tuyển dụng tìm kiếm: khả năng nhận diện rủi ro cụ thể thay vì nói chung chung “có rủi ro”, bản lĩnh xử lý rủi ro khi phải thương lượng với cả nội bộ lẫn đối tác, và một kết quả đo lường được. Khi chuẩn bị câu trả lời mẫu, bạn nên tránh dùng số liệu hư cấu nếu không nhớ chính xác — thay vào đó, có thể dùng khoảng ước tính hợp lý và nói rõ đó là ước tính.

Cơ sở pháp lý nào giúp giới hạn trách nhiệm bồi thường trong hợp đồng?

Trong tình huống trên, điều khoản giới hạn mức bồi thường ở một tỷ lệ phần trăm giá trị hợp đồng thực chất là một dạng thỏa thuận phạt vi phạm và giới hạn trách nhiệm, được Bộ luật Dân sự 2015 ghi nhận tại Điều 418 (thỏa thuận phạt vi phạm) và Khoản 2 Điều 419 (thiệt hại được bồi thường do vi phạm hợp đồng, bao gồm cả khoản lợi ích lẽ ra được hưởng). Với giao dịch chuyển nhượng cổ phần, việc rà soát thêm Điều 127 Luật Doanh nghiệp 2020 về điều kiện và thủ tục chuyển nhượng cũng giúp pháp chế phát hiện sớm các ràng buộc có thể ảnh hưởng đến tiến độ ký kết. Đây là ví dụ cụ thể cho việc “biết luật” và “biết áp dụng luật vào tình huống” là hai năng lực khác nhau mà nhà tuyển dụng muốn nhìn thấy qua nhóm câu hỏi xử lý rủi ro.

Sai lầm phổ biến khi trả lời câu hỏi về rủi ro

Sai lầm đầu tiên và phổ biến nhất là cố “che” sai sót — trả lời kiểu “Em/tôi chưa từng gặp rủi ro pháp lý nào cả”, hoặc kể một tình huống rủi ro nhưng đổ hết trách nhiệm cho bên khác (phòng kinh doanh ký ẩu, đối tác cố tình lách luật…). Nghe những câu trả lời này, nhà tuyển dụng không thấy an tâm hơn — ngược lại, họ nghi ngờ ứng viên hoặc thiếu kinh nghiệm thực chiến, hoặc thiếu trung thực khi tự đánh giá vai trò của mình trong sự việc.

Ví dụ cụ thể: một ứng viên kể lại tình huống hợp đồng mua bán hàng hóa bị đối tác khiếu nại do điều khoản giao hàng không rõ ràng, nhưng chốt lại bằng câu “Lỗi đó là do bên kinh doanh soạn thảo sai, em chỉ rà lại thôi.” Câu trả lời như vậy bộc lộ ngay sai lầm: ứng viên tách mình ra khỏi kết quả cuối cùng, trong khi vai trò rà soát hợp đồng của pháp chế chính là để phát hiện đúng những lỗ hổng như vậy.

Sai lầm thứ hai là trả lời chung chung, thiếu số liệu hay mốc thời gian cụ thể — kiểu “Em từng xử lý một số rủi ro trong quá trình làm việc.” Câu trả lời này không sai, nhưng không giúp nhà tuyển dụng hình dung được mức độ phức tạp của tình huống, hay vai trò thực sự của ứng viên trong đó.

Sai lầm thứ ba, ít ai để ý, là trả lời đúng nội dung nhưng thiếu phần “đã làm gì sau đó.” Trách nhiệm của pháp chế khi sai sót xảy ra không chỉ dừng ở việc thừa nhận, mà còn ở hành động khắc phục và điều chỉnh quy trình để rủi ro tương tự không lặp lại. Một câu trả lời trọn vẹn cần đủ ba phần: tình huống cụ thể, vai trò của bản thân trong việc phát hiện hoặc xử lý, và thay đổi được áp dụng sau đó.

Cách khắc phục đơn giản nhất là chuẩn bị trước 2-3 tình huống thật, theo cấu trúc: bối cảnh, hành động của bản thân, kết quả và bài học. Chuẩn bị sẵn giúp bạn tránh được phản xạ né tránh khi câu hỏi phỏng vấn pháp chế về rủi ro pháp lý được đặt ra bất ngờ.

Xem thêm

Tham khảo thêm văn bản pháp luật liên quan tại Thư viện Pháp luật.